New York

Kom ergens in Midtown de trap van een metrostation op en het klopt meteen: stoom uit een put in de straat, een rij gele taxi's, het gebouw uit de film dat in het echt nog hoger is. Manhattan is een raster van genummerde straten en avenues, dus verdwalen lukt bijna niet. De straatnummers lopen op naar het noorden, de avenues tellen van oost naar west, en twintig straten zijn ruwweg anderhalve kilometer. Daarom loop je hier zoveel: de afstand tussen twee dingen die je wilt zien is vaak korter dan de weg naar het metrostation.

Waar je slaapt, bepaalt je dagen. Midtown ligt bij alles, maar is druk, duur en 's nachts nooit stil. Lower Manhattan, rond Tribeca en het Financial District, wordt na kantoortijd rustig en ligt op loopafstand van de veerboten. Wie het New York van de bewoners wil, kijkt naar Brooklyn: vanuit Williamsburg of Brooklyn Heights ben je met de metro in een kwartier in Manhattan en zit je 's avonds in een buurt waar mensen gewoon wonen. En overal zijn de hotelkamers kleiner dan de foto belooft.

Reken ook op fooi. In restaurants is achttien tot twintig procent van de rekening de norm en geen extraatje; in de taxi en bij Uber geldt vijftien tot twintig procent. Prijskaartjes tonen het bedrag zonder omzetbelasting, die komt er aan de kassa bij. De toeristische dienst van de stad zet het zelf zo op haar site.

Het mooiste uitzicht op het Vrijheidsbeeld kost niets. De Staten Island Ferry vertrekt van Whitehall Terminal aan de zuidpunt van Manhattan, vaart dag en nacht en heeft geen kaartje nodig; wie je er buiten een wil verkopen is een oplichter, waarschuwt de stad op haar eigen site. Sta op de heenweg aan de rechterkant van het dek, dan schuift het beeld langzaam voorbij met de skyline achter je. Op Staten Island stap je uit, loopt om het gebouw heen en vaart terug: het is de goedkoopste rondvaart van de stad.

Wil je op Liberty Island of Ellis Island zelf staan, dan vaar je met Statue City Cruises, de enige verkoper die de parkdienst erkent, vanaf The Battery in Manhattan of Liberty State Park in New Jersey. Je gaat door een beveiliging zoals op een luchthaven, en de tijd op je ticket is het moment waarop je in die rij aansluit, niet waarop je vaart; in het hoogseizoen kan dat een uur of langer duren. Voor het voetstuk en de kroon zijn aparte kaartjes met beperkte aantallen, en de kroon is honderdtweeënzestig traptreden zonder lift. Boek die ruim vooraf, want ze zijn eerder uitverkocht dan de gewone overtocht.

De gele NYC Ferry is het derde water dat je ziet. Hij verbindt de waterkanten van alle vijf stadsdelen, van Astoria tot de Rockaways, en een rit over de East River van Wall Street naar Williamsburg geeft je de hele skyline. Kaartjes koop je in de app, bij een automaat of een medewerker op de steiger; een ticket dat je via de website hebt gekocht werkt alleen in de app.

Ga het Empire State Building op rond zonsondergang, dan zie je de stad in daglicht, in oranje en daarna als lichttapijt in één bezoek. Je reserveert een tijdslot; in de zomer is het gebouw tot middernacht open en de toegangsdeur sluit een uur eerder, in de andere seizoenen schuiven de tijden. Het dek op de 86e verdieping is open lucht, de 102e zit achter glas. Top of the Rock, op Rockefeller Center, heeft als voordeel dat je het Empire State Building zelf in beeld hebt; voor de openingstijden en kaartjes kijk je op hun eigen site.

Aan de zuidpunt liggen de twee waterbassins van het 9/11 Memorial in de voetafdruk van de torens. Het plein is gratis en dagelijks open van acht uur 's ochtends tot acht uur 's avonds. Het museum ernaast vraagt een vooraf gekocht kaartje, is van woensdag tot en met maandag open en laat om half zes de laatste bezoekers binnen. Plan er een halve dag voor en geen etentje vlak erna; het gaat je niet in de koude kleren zitten.

Voor Broadway hoef je niet maanden vooruit te boeken. De TKTS-kiosk op Broadway bij 47th Street verkoopt elke dag tot acht uur 's avonds kaartjes voor voorstellingen van diezelfde avond en voor matinees van de volgende dag, met korting tot de helft. Kijk in de TKTS-app wat er op dat moment in de verkoop is voordat je in de rij gaat staan. Central Park is open van zes uur 's ochtends tot één uur 's nachts, en de High Line, het park op een oud spoorviaduct boven Chelsea, is de mooiste manier om van de Meatpacking District naar Hudson Yards te lopen. Voor The Met en MoMA kijk je vooraf op hun sites, want openingsdagen en gratis avonden veranderen.

Bij het poortje van de metro valt op hoeveel New Yorkers met hun telefoon betalen. Het systeem heet OMNY: je houdt je contactloze bankkaart, je telefoon of je horloge tegen de lezer en loopt door. Gebruik elke rit dezelfde kaart of hetzelfde toestel, want dan stopt de MTA binnen een periode van zeven dagen met afschrijven zodra je het weekbedrag hebt bereikt. Een dagkaart bestaat niet, een aparte ov-kaart heb je niet nodig, en wie wisselt tussen kaart en telefoon betaalt elke rit vol. Zet je bankkaart dus thuis al in Apple Pay of Google Pay, dan sta je nooit met je portemonnee in de hand voor een poortje.

De metro rijdt de hele nacht, maar niet elke trein stopt overal: expresslijnen slaan stations over en in het weekend wordt er aan het spoor gewerkt. Lees het bord op het perron, niet alleen de app. Onder de grond valt je signaal tussen de stations weg en komt het op het perron terug, dus zet je route in voordat de deuren sluiten. Boven de grond staan op de stoep de LinkNYC-zuilen: gratis wifi, twee USB-oplaadpunten en een tablet waarmee je gratis naar elk Amerikaans nummer belt. Met een lege batterij of een kwijtgeraakt adres kom je daar weer verder.

Kijk op je ticket welke luchthaven erop staat, want het scheelt een staat. JFK ligt in Queens, in de staat New York. Newark ligt aan de overkant van de Hudson, in New Jersey, en veel reizigers boeken het als "New York" zonder dat te merken. Op JFK rijdt de AirTrain gratis tussen de terminals; pas als je bij Jamaica of Howard Beach het station verlaat, betaal je, met dezelfde bankkaart of telefoon als in de metro. Bij Jamaica stap je op de LIRR, de voorstadstrein die naar Penn Station of Grand Central rijdt; bij Howard Beach op de metro. Met koffers en na een nachtvlucht is de LIRR het extra geld waard: sneller, met een zitplaats, en je stapt midden in Manhattan uit.

Vanaf Newark brengt de AirTrain je naar het treinstation van de luchthaven, waar de treinen van NJ Transit in ongeveer een halfuur naar Midtown rijden. Koop je treinkaartje vooraf in de app of bij de automaat, dan zit de AirTrain erbij; zonder treinkaartje betaal je de AirTrain los. Voor een taxi of Uber naar Manhattan reken je in de spits op file op de snelweg en op een prijs waar tol en fooi nog bij komen. Je hebt dan wel het uitzicht waar iedereen op wacht: de skyline die achter New Jersey opdoemt.

Op beide luchthavens gaat de rij bij de douane sneller met de app Mobile Passport Control, maar alleen als je al eerder met een ESTA in de Verenigde Staten was; bij een eerste bezoek geldt de app niet. Wat de douane met je telefoon mag en hoe de rij verder werkt, staat in de gids over aankomst in de Verenigde Staten. Gratis wifi heet op JFK _Free JFK WiFi en op Newark _Free EWR WiFi: je kiest het netwerk uit de lijst, accepteert de voorwaarden en hebt genoeg voor een bericht naar huis. Zodra je in de AirTrain zit, ben je het kwijt.

Een reis-eSIM van holySim installeer je daarom voor vertrek, rustig op de bank thuis. De bundel begint pas te tellen bij je eerste verbinding in de Verenigde Staten en geeft je een Amerikaans IP-adres, zodat de app van de veerboot en Uber je als lokale gebruiker zien; welk netwerk en welke voorwaarden bij je bundel horen, staat in de gids over mobiel internet in de Verenigde Staten. Laat je Nederlandse lijn aan voor de sms-codes van je bank, maar zet dataroaming op die lijn uit. In een metrostation of een hotelkamer aan de binnenkant van een gebouw zegt een dekkingskaart weinig, en wij hebben in New York niets gemeten, dus bewaar je hoteladres en je eerste route ook offline. Welke Amerikaanse apps een Nederlands nummer accepteren, lees je in de gids over Amerikaanse apps met een Nederlands nummer.